İranın 3-cü Ali Rəhbəri Ayətullah Seyyid Müctəba Hüseyni Xamenei kimdir?
İslamazeri.com xəbər verir ki, Ayətullah Seyyid Müctəba Hüseyni Xamenei - İranın İslam İnqilabının şəhid Ali lideri və təqlid mərcəsi Ayətullah Seyid Əli Hüseyni Xameneinin ikinci oğludur. O, 1969-cu ildə Məşhəd şəhərində anadan olub.
Dini təhsilinə Tehranda yerləşən Ayətullah Müctehidi Tehrani mədrəsəsində başlayıb. Səddam Hüseynin başlatdığı İran-İraq müharibəsi illərində cəbhədə olan İslam Respublikasının döyüşçüləri arasında yer alıb. Müharibədən sonra, 1989-cu ildə dini təhsilini davam etdirmək üçün Qum şəhərinə gedib və 1992-ci ilə qədər burada qalıb. 1992-ci ildə təxminən beş il müddətinə yenidən Tehrana qayıdaraq dini təhsilini burada davam etdirib.
1997-ci ildə şəhidə Zəhra Həddad Adel ilə ailə həyatı qurub. Həmin il dini təhsilini tamamlamaq və elmi fəaliyyətini davam etdirmək məqsədilə ikinci dəfə Qum şəhərinə köçüb.
Ayətullah Müctəba Xamenei mədrəsənin yüksək səviyyəli dərslərini Ayətullah Əhmədi Miyaneçi, Ayətullah Rza Ustadi və Ayətullah Ousati kimi tanınmış alimlərdən alıb. Fiqh və üsul sahəsində xaric dərslərində isə başda atası Ayətullah Seyid Əli Xamenei olmaqla Ayətullah Şeyx Cavad Təbrizi, Ayətullah Hüseyn Vahid Xorasani, Ayətullah Seyyid Musa Şübeyri Zəncani, Ayətullah Ağa Müctəba Tehrani və Ayətullah Şeyx Məhəmməd Mömin Qumi kimi nüfuzlu alimlərin dərslərində iştirak edib. Bu dərslərdə 17 ildən çox müddət ərzində davamlı və fəal şəkildə iştirak edib.
Onun ərəb dilində yazdığı elmi qeydlər və dərsdənkənar elmi müzakirələrdə irəli sürdüyü tənqidi fikirlər bir sıra tanınmış alimlərin diqqətini çəkib. Elmi qabiliyyəti, nizamlı çalışması və analitik yanaşması sayəsində xüsusilə fiqh, üsul və rical sahələrində müxtəlif elmi fikirlər formalaşdırdığı qeyd olunur.
Ayətullah Müctəba Xameneinin elmi fəaliyyətində İslam elmləri daxilində sistemli düşüncə çərçivəsi formalaşdırdığı bildirilir. Şəri hökmlərin mahiyyəti, hökmlərin dərəcələri və əsasları, hökmlərin çoxluğu, məhdudiyyətlərin şərhi və hədislərin nəql üsulları kimi mövzulardakı yanaşmaları diqqət çəkir. Həmçinin Şeyx Ənsari, Axund Xorasani, Mühəqqiq Naini, Ağa Ziya İraqi, Seyyid Hüseyn İsfahani, Ayətullah Bürucerdi və Ruhullah Xomeyni kimi fiqh və üsul alimlərinin məktəblərinə yaxşı bələddir.
Təhsil fəaliyyəti ilə yanaşı, müəllimlik də edib. Tehrandakı Ayətullah Müctehidi mədrəsəsində bəzi əsas mədrəsə dərslərini tədris etməyə başlayıb və 1995-ci ildən etibarən “Məalim” dərsini keçib. Daha sonra Ayətullah Seyid Əli Xameneinin tövsiyəsi ilə bu dərsi dayandıraraq Məhəmməd Baqir əl-Sədrın “Həlqət” adlı əsərlərini tədris etməyə başlayıb.
1998-ci ildə Qumda İmam Xomeyni mərkəzində xüsusi şəkildə “Rəsail” və “Məkasib” dərslərini keçməyə başlayıb. Bir müddət sonra bəzi keçmiş tələbələrinin iştirakı ilə fiqh sahəsində “namaz” mövzusuna dair xaric dərsləri təşkil edib.
2004-cü ildə yenidən “Həlqət” dərslərini, 2005 və 2006-cı illərdə isə yüksək səviyyəli mədrəsə dərslərindən “Məkasib”i tədris etməyə başlayıb. 2007-ci ildə dərsləri Qumdakı Feyziyə Seminariyası mədrəsəsinə köçürülüb. 2008-ci ildə Qumda Ayətullah Xameneinin ofisində xüsusi xaric dərsləri təşkil edib.
2009-cu ildə tələbələrin istəyi ilə burada ümumi fiqh üzrə xaric dərsləri başladılıb. Bir il sonra, 2010-cu ildə isə üsul sahəsində ümumi xaric dərsləri rəsmi şəkildə başlayıb və bu dərslər “istishab” mövzusuna qədər davam edib.
Qeyd olunur ki, o, dərslərdən əvvəl keçəcəyi mövzuların əsas xətlərini yazılı şəkildə hazırlayır, dərsdən sonra isə fiqh və üsul sahəsindəki qeydlərini şəxsən qələmə alırdı. Bu qeydlərin bəzi cildlərinin nəşrə hazır olduğu bildirilir.
Uzun müddət bəzi tələbələri tərəfindən onun dərslərinin elmi təqrir və qeydləri nəşrə hazırlanmış olsa da, Ayətullah Xameneinin istəyi ilə bunlar geniş şəkildə yayımlanmamış və yalnız məhdud sayda alimlərin istifadəsinə təqdim olunmuşdur.
Dərslərində klassik mədrəsə ənənəsini qoruyaraq fiqh və üsul dərsləri arasında tələbələri ilə səmimi söhbətlər etdiyi, fiqh dərslərindən əvvəl qısa müddətli Quran təfsiri verdiyi də qeyd olunur. Tələbələrin suallarına və elmi müzakirələrə verdiyi önəm də onun dərslərinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri sayılır.
Zamanla Qumdakı xaric dərsləri ən çox iştirak olunan dərslərdən birinə çevrilmiş və pandemiyadan əvvəl bu dərslərə təxminən 400 tələbə qatılmışdı. Pandemiya dövründə dərslər onlayn şəkildə davam etdirildi. 2023-cü tədris ilinin əvvəlində dərslərə təxminən 1300 tələbə qeydiyyatdan keçsə də, Ayətullah Müctəba Xamenei daha sonra dərsləri qəfil dayandırmalı olduğunu açıqlayaraq tələbələrindən halallıq istəyib.
Bundan sonra Qumdakı təxminən min tələbə və müəllim dərslərin yenidən başlanması üçün müraciət etsə də, o, bu istəyi qəbul etməyib və elmi fəaliyyətini əsasən fiqh və üsul sahəsindəki qeydlərini yenidən tərtib etməyə yönəldib.
Həmçinin onun Qumda dini elmlərin inkişafı məqsədilə bəzi elmi qurumların və fiqh mərkəzlərinin yaradılmasına dəstək verdiyi bildirilir. Bu qurumlarda həm elmi araşdırmaların, həm də ictimai layihələrin həyata keçirildiyi qeyd olunur.
Dini təhsil və elmi fəaliyyətlə yanaşı, Qum və Məşhəddəki bir sıra böyük alimlərlə yaxın əlaqələr qurduğu da bildirilir. Dövlət idarəçiliyi və müxtəlif sahələr üzrə mütəxəssislərlə keçirdiyi görüşlərin ona idarəçilik və siyasət sahəsində də mühüm təcrübə qazandırdığı qeyd edilir.
Bundan başqa, hərbi komandirlər və “müqavimət oxu” adlandırılan qurumların liderləri ilə əlaqələri də diqqət çəkir. Bu çərçivədə Livanın “Hizbullah” hərəkatının mərhum Baş katibi Həsən Nəsrullah və iranlı general Qasim Süleymani ilə münasibətlərinin olduğu bildirilir.
Müxtəlif elmi sahələrdə apardığı geniş tədqiqatlar, tanınmış mütəxəssislərlə keçirdiyi müntəzəm görüşlər və ölkə idarəçiliyinin müxtəlif məsələlərinə dair həll yolları hazırlamağa yönəlmiş fəaliyyətləri İslam Respublikasında strateji potensialın formalaşmasına töhfə verib. Bu fəaliyyətlər arasında iqtisadi sabitliyin təmin edilməsi, əsas istehlak mallarının qiymətlərinin tənzimlənməsi, ucuz və sürətli mənzil tikintisi, İranda kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq sisteminin yenidən qurulması, süni intellekt sahəsində araşdırmalar və iri elmi-texnoloji layihələrin dəstəklənməsi kimi istiqamətlər yer alır.
